نشست تخصصی «فرصتهای همکاری علمی ایران و چین» برگزار شد
امضای تفاهمنامه راهبردی باهدف توسعه دیپلماسی فناوری
به گزارش روابط عمومی سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان؛ این نشست تخصصی که باهدف کالبدشکافی ظرفیتهای مغفولمانده در روابط با شرق و شناسایی نهادهای همکار کلیدی برنامهریزیشده بود، با حضور دکتر علیمحمد سابقی (رایزن سابق فرهنگی ایران در چین)، دکتر رستم ضیایی (مدیر اندیشکده تیانشیا)، دکتر محمود پوربافرانی مدیرکل دفتر همکاریهای بینالملل جهاددانشگاهی و جمعی از متخصصان این حوزه برگزار شد.
در این رویداد با رویکردی آسیب شناسانه، پروتکلهای تعامل علمی، مدلهای موفق جذب نخبگان در چین و ضرورت اصلاح ساختارهای اداری ایران برای جذب سرمایهگذاری موردبررسی قرار گرفت و درنهایت، با امضای یک تفاهمنامه راهبردی میان جهاددانشگاهی و اندیشکده « تیانشیا » به کار خود پایان داد.
چین؛ فراتر از یک جغرافیا، قلهای برای دانشافزایی
دکتر علیمحمد سابقی در ابتدای این نشست با خوانش تحلیلی حدیث شریف «اطلبوا العلم و لو بالصین»، به تبیین جایگاه تاریخی این کشور در تفکر اسلامی پرداخت و اظهار داشت: تأکید صریح پیامبر گرامی اسلام (ص) بر نام چین در آن عصر، فراتر از یک توصیه به تحمل سختیِ سفر و دوری مسافت بوده است. درواقع چین در آن مقطع زمانی، قطب تولید اندیشه، اختراعات پیشرو و ابداعات جهانی محسوب میشد. لذا این توصیه نبوی، یک دستورالعمل راهبردی برای مسلمانان است تا دانش را از مراکزی مطالبه کنند که در قله علمی و تمدنی زمانه خود قرار دارند.
وی در ادامه با نقد جدی به رویکرد جامعه نخبگانی ایران نسبت به روابط بینالملل، خاطرنشان کرد: متأسفانه علیرغم پیوندهای عمیق تاریخی در مسیر جاده ابریشم، جامعه علمی ما شناخت بسیار عمیق و یکجانبهای از غرب دارد، اما در مقابل، شناخت ما از شرق و بهویژه چینِ مدرن، بسیار سطحی و محدود باقیمانده است. این عدم شناخت دقیق، باعث شده تا پتانسیلهای عظیم همکاری علمی و فناوری میان دو کشور مغفول بماند و روابط ما عمدتاً در لایههای تجاری و سیاسی متوقف شود.
گذار چین از عصر کپیبرداری به دوران نوآوری و کیفیت
رایزن سابق فرهنگی ایران در چین با کالبدشکافی سیر تحول صنعتی این کشور، به تبیین نقاط عطف توسعه در چین پرداخت و گفت: پیش از سال ۲۰۰۰، چین عمدتاً بهعنوان یک کارخانه بزرگ برای کپیسازی محصولات غربی شناخته میشد، اما از سال ۲۰۰۵ میلادی، یک چرخش راهبردی (Paradigm Shift) در سیاستهای کلان این کشور رخ داد. دولت چین با تمرکز بر سه اصل «ارتقای کیفیت»، نوآوری» و تولید علم بومی، مسیر خود را به سمت پیشتازی در فناوریهای نوین تغییر داد.
وی همچنین به اصلاح یک باور غلط در جامعه ایران اشاره کرد و افزود: نگاه منفی برخی اقشار به کالای چینی، ریشه در انتخابهای اشتباه و سودجویانه برخی تجار دارد که محصولات درجه سه را وارد بازار ایران کردهاند؛ درحالیکه چین امروز محصولات درجهیک خود را به پیشرفتهترین بازارهای جهانی صادر میکند و در بسیاری از حوزههای هایتک، رقیب جدی آمریکا و اروپا است.
ریشههای فرهنگی توسعه؛ از کنفوسیوس تا انقلاب آموزشی
دکتر سابقی در بخش دیگری از سخنان خود به ریشههای فرهنگی اهمیت آموزش در چین اشاره کرد و گفت: در فرهنگ چینی، نگاه به آموزش، نگاهی صدساله است. ضربالمثل معروف آنها که میگوید برای برنامه یکساله گندم بکارید و برای برنامه صدساله، مدرسه بسازید»، بهخوبی نشاندهنده زیربنای فکری این تمدن است. اختراعات چهارگانه بزرگ شامل کاغذ، باروت، قطبنما و چاپ که مسیر تاریخ بشر را تغییر داد، محصول همین نگاه آموزشی است.
وی با مروری بر تاریخ معاصر چین، دهه انقلاب فرهنگی (۱۹۶۶-۱۹۷۶) را «دوران سیاه» علم در این کشور نامید که با تعطیلی دانشگاهها همراه بود، اما تأکید کرد که چین توانست با آغاز اصلاحات در اواخر دهه ۷۰، نرخ باسوادی را از ۲۰ درصد به بیش از ۹۷ درصد برساند و امروز دارنده گستردهترین و متنوعترین شبکه آموزشی در جهان باشد.
آمار و ارقام خیرهکننده؛ از بودجههای میلیاردی تا جذب نخبگان
دکتر سابقی با اشاره به بودجه سال ۲۰۲۴ چین اظهار داشت: تخصیص ۲۲ میلیارد دلار برای آموزش عمومی و ۵۱ میلیارد دلار برای بخش علوم و فناوری، نشاندهنده عزم جدی این کشور برای رسیدن به رتبه اول علمی جهان تا سال ۲۰۵۰ است.
وی در خصوص وضعیت دانشجویان بینالمللی نیز گفت: درحالیکه بیش از یکمیلیون دانشجوی چینی دربرترین دانشگاههای جهان تحصیل میکنند، چین خود میزبان بیش از ۶۵۰ هزار دانشجوی خارجی از ۱۹۶ کشور است. در این میان، سهم ایران حدود ۴۰۰۰ دانشجوست که متأسفانه اکثریت آنها (۳۰۰۰ نفر) تنها در رشتههای علوم پزشکی متمرکزشدهاند و ما از ظرفیتهای فنی و مهندسی این کشور کمتر بهره بردهایم.
مدل «مشعل» و پیوند ناگسستنی صنعت و دانشگاه
یکی از جذابترین بخشهای این نشست، تبیین مدلهای موفق چینی در جذب نخبگان و کاربردی کردن علوم بود. دکتر سابقی دراینباره توضیح داد: در چین، دانشگاه و صنعت دو جزیره جدا از هم نیستند. تحت پروژههایی نظیر «پروژه مشعل» (Torch Program)، دولت شرایطی را فراهم کرده که نخبگان مقیم خارج با حقوقهای بسیار بالا و امکانات رفاهی فوقالعاده به کشور بازگردند. جالب است بدانید در حال حاضر بیش از ۵۰۰ استاد برجسته ایرانی در دانشگاههای چین مشغول به تدریس هستند که بسیاری از آنها به دلیل فراهم بودن امکانات تحقیقاتی بهتر، از دانشگاههای تراز اول غربی به چین نقلمکان کردهاند.
وی افزود: در مدل چینی، کارخانهها از همان روز نخستِ ورود دانشجو به دانشگاه با او قرارداد میبندند و موضوع پایاننامهها و پژوهشهای دانشجویی، مستقیماً برای حل چالشهای موجود در خط تولید صنایع تعریف میشود.
نقد فرصت سوزیهای ایران در تعامل با شرق
رایزن سابق فرهنگی ایران با صراحتی انتقادی به دونقطه ضعف بزرگ در تعاملات ایران و چین پرداخت. وی اظهار داشت: اولین نقد جدی، عدم وجود «پیوست علمی و فناوری» در قراردادهای کلان اقتصادی و نفتی ما با چین است. درحالیکه سایر کشورها در قبال قراردادهای تجاری، امتیاز بورس تحصیلی و انتقال تکنولوژی دریافت میکنند، ما از این پتانسیل غافل بودهایم. دومین نقد، بیتوجهی به سرمایه عظیم ایرانیان خارج از کشور است؛ سرمایهای بالغبر ۶ تا ۷ تریلیون دلار که اگر ساختار حمایتی درستی مانند چین داشتیم، میتوانستیم از این تخصص و ثروت در داخل کشور بهره ببریم.
اندیشکده «تیانشیا»؛ تلاشی برای چینشناسی تخصصی و کاربردی
در ادامه این نشست، دکتر رستم ضیایی، مدیر اندیشکده «تیانشیا» گفت: در کشور خلأ جدی در حوزه چینشناسی وجود داشت و نهادی که هم پوشش علمی-پژوهشی بدهد و هم برای نهادهای سیاستگذار نقشه راه و مشورت تخصصی ارائه کند، شکل نگرفته بود. به گفته او، شناخت موجود از چین غالباً سطحی و تحت تأثیر روایتهای رسانهای بیرونی بوده است.
وی افزود: بر همین اساس و با همراهی جمعی از سفرا، رایزنان و اساتید دانشگاهی، اندیشکده تیانشیا راهاندازی شد و چهرههایی ازجمله دکتر صادقی، برخی سفیران پیشین ایران در چین مانند دکتر منصوری و کشاورز زاده و نیز استادانی همچون دکتر کانی، دکتر وفایی و دکتر واحدی در این مسیر همراه هستند.
مدیر اندیشکده تیانشیا درباره نامگذاری این مجموعه گفت: «تیانشیا» یک مفهوم اصیل چینی به معنای «همه زیر آسمان» است و هدف از انتخاب آن، فهم جهان از زاویه نگاه چینیها و جمعبندی دیدگاه اندیشمندان ایرانی و کارشناسان چینی بوده است.
وی گفت: این اندیشکده در حوزه چینشناسی نزدیک به ۶۰ نشست تخصصی برگزار کرده و با سفرا و رایزنان فرهنگی پیشین ایران در چین و همچنین کارشناسان فعال این حوزه، گفتوگوهایی انجام داده که منتشرشده و در دسترس عموم قرار دارد.
ضیایی با اشاره به اقدامات آموزشی افزود: یکی از برنامههای محوری اندیشکده، «مدارس تابستانی چین» بوده که باهدف آموزش فشرده محورهای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی طراحیشده است. به گفته وی، در سال گذشته سه دوره برگزار شد و حدود ۴۶۰ نفر در این دورهها شرکت کردند.
وی همچنین با اشاره به تولید گزارشهای سیاستی گفت: یکی از موضوعاتی که اندیشکده روی آن کارکرده، امکان اتصال ایران به سامانه CIPS (سیستم پرداخت بینالمللی فرامرزی چین) است؛ موضوعی که به گفته او در ایران کمتر شناختهشده، درحالیکه میتواند در کاهش مشکلات بانکی و مالی در تعامل با چین مؤثر باشد.
مدیر اندیشکده تیانشیا گفت: از دیگر اقدامات این مجموعه، استخراج مستقیم دیدگاه نخبگان و اندیشکدههای چینی است تا بهجای بیان کلیاتی مانند «نظر چینیها»، مواضع مشخص افراد و مراکز معتبر مشخص شود. وی به نمونهای از این رویکرد در موضوع «بحران تنگه هرمز» اشاره کرد و گفت بررسی دیدگاههای چینی میتواند به ارائه راهکارهای واقعبینانه کمک کند.
وی در پایان با اشاره به همکاری با دفتر بینالملل جهاد دانشگاهی افزود: هدف از این همکاری، انسجامبخشی به فعالیتهای چینشناسی و برگزاری وبینارها، کارگاهها و بوتکمپهای تخصصی در حوزههای اقتصادی، فرهنگی و علمی است.
واکاوی فرصتها و چالشهای همکاری ایران و چین در نشست پرسش و پاسخ تخصصی
در بخش دیگری از این نشست به بررسی ظرفیتهای بینالمللی، جمعی از مدعوین و صاحبنظران به طرح پرسشهای خود در خصوص ابعاد مختلف تعامل با کشور چین پرداختند که پاسخهای ارائهشده توسط کارشناسان، تصویر روشنی از وضعیت فعلی و افقهای پیش رو ترسیم کرد.
در ابتدای این بخش موضوع رویت پذیری مقالات علمی موردبحث قرار گرفت و کارشناسان تأکید کردند که تألیف مقاله باکیفیت تنها نیمی از مسیر است و برای کسب جایگاه در تراز جهانی، باید بر شناساندن آثار در جوامع علمی تمرکز کرد. همچنین با اشاره به تجربه آموزش مجازی برای دانشجویان چینی، بر لزوم الگوبرداری از پشتکار و دقت بالای آنان در فرآیند یادگیری تأکید شد.
در پاسخ به سؤالی پیرامون بحران سالمندی، عنوان شد که چین به دلیل دههها سیاست تکفرزندی، اکنون با جمعیت ۱۲ درصدی سالمندان روبروست و تجربیات گرانبهایی در بومیسازی ایدههای مراقبتی کسب کرده است. بر اساس توضیحات ارائهشده، باوجود چالشهای مدرنیته و اشتغال والدین، فرهنگ چین همچنان بر پایه حفظ کرامت سالمندان در محیط خانواده استوار است که این موضوع میتواند زمینهساز همکاریهای پژوهشی مشترک باشد.
بخش مهمی از پرسشهای حاضرین به حوزههای اقتصادی و چرایی موانع سرمایهگذاری اختصاص داشت. کارشناسان با مقایسه حجم سرمایهگذاری چین در کشورهای همسایه نسبت به ایران، ریشه اصلی مشکلات را در ناهماهنگیهای داخلی، بروکراسی فرسایشی برای اخذ مجوزها و تعدد مراکز تصمیمگیری دانستند. در این بخش تصریح شد که چین برای گشایش اقتصادی بیش از سه هزار قانون خود را اصلاحکرده است، درحالیکه در ایران عدم ثبات در رویههای گمرکی واداری همچنان بهعنوان بزرگترین مانع جذب سرمایه شناخته میشود.
در حوزه دیپلماسی فرهنگی و هنری، بر اشتراکات عمیق میان دو ملت تأکید شد. کارشناسان خاطرنشان کردند که سینمای ایران به دلیل محتوای خانوادهمحور و دوری از خشونت، جایگاه ویژهای در ذهن مخاطب چینی دارد. بااینحال، گلایههایی از طرف چینی بابت توقف پروژههای مشترک تاریخی و هنری به دلیل عدم تعهدات مالی و اجرایی از سوی نهادهای ایرانی مطرحشده است که نیازمند بازنگری جدی در مدیریت پروژههای بینالمللی است.
درنهایت در پاسخ به سؤالی درباره ضرورتهای زبانی، اعلام شد که برای برقراری ارتباط مؤثر تجاری و فرهنگی، مهارت در مکالمه و شناخت فرهنگ چین بسیار ارزشمندتر از داشتن مدارک دانشگاهی صرف است و طرف چینی از هرگونه تلاش برای ارتباط به زبان مادریاش به گرمی استقبال میکند. این نشست با تأکید بر ضرورت افزایش سرعت عمل ایران برای همراهی با قطار توسعه چین به کار خود پایان داد.
امضای تفاهمنامه همکاری جهاددانشگاهی و اندیشکده تینشیا
در پایان این نشست، در راستای گسترش تعاملات علمی و شناخت دقیقتر از معادلات منطقهای، تفاهمنامه همکاری مشترک میان «دفتر همکاریهای علمی و ارتباطات بینالملل جهاد دانشگاهی» و «اندیشکده تینشیا» منعقد شد. این توافقنامه بر توسعه پژوهشهای کاربردی و آموزشی در حوزه روابط ایران و چین تمرکز دارد.
تفاهمنامه میان دکتر محمود پوربافرانی، مدیرکل دفتر همکاریهای علمی و ارتباطات بینالملل جهاد دانشگاهی و دکتر رستم ضیایی، مدیر اندیشکده تینشیا به امضا رسید.
بر اساس مفاد این سند، طرفین در حوزههای متعددی ازجمله طراحی و برگزاری دورههای آموزشی و نشستهای تخصصی، اجرای پروژههای پژوهشی مشترک و انتشار نتایج در قالب کتاب و مقالات تحلیلی همکاری خواهند کرد. همچنین تبادل پژوهشگر و استاد مدعو، اشتراکگذاری منابع علمی و تجربیات پژوهشی و ارائه پیشنهادهای کارشناسی در حوزه روابط ایران و چین از دیگر محورهای کلیدی این توافق محسوب میشود.
این تفاهمنامه که به مدت یک سال خورشیدی اعتبار دارد، بر حفظ حقوق مالکیت معنوی آثار مشترک و صیانت از اطلاعات محرمانه تأکید ویژهای دارد. طبق مفاد توافق شده، برای هر یک از فعالیتهای اجرایی که مستلزم تبادلات مالی باشد، قراردادهای جداگانهای جهت تعیین ضوابط دقیق منعقد خواهد شد.
همچنین این تفاهمنامه در ۱۰ ماده و دو نسخه واحد، به امضای مدیران ارشد هر دو مجموعه رسید و رسماً وارد فاز اجرایی شد.
انتهای پیام
نظر شما :