پشت صحنه حمایت جهاددانشگاهی از اکوسیستم نوآوری

در روزهای پایانی سال گذشته، هم‌زمان با تهاجم دشمن و ایجاد فضای بحرانی که بر زندگی روزمره مردم و فعالیت‌های اقتصادی کشور سایه انداخته بود، سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) مجموعه‌ای گسترده از برنامه‌های حمایتی را با هدف تقویت تاب‌آوری شرکت‌های فناور و استارتاپ‌ها در شرایط دشوار تدوین و اجرا کرد. این برنامه‌ها که با استقبال چشمگیر فعالان اکوسیستم نوآوری همراه شد، به صورت تخصصی به بررسی چالش‌های مدیریتی، مالی، فناورانه و روانی کسب‌وکارها در شرایط بحران پرداخت.
سال ۱۴۰۴ در حالی به پایان رسید که ایران با شرایط ویژه و بحرانی ناشی از جنگ روبه‌رو بود؛ وضعیتی که به طور طبیعی بر فضای اقتصادی و عملکرد بسیاری از کسب‌وکارها، به‌ویژه شرکت‌های فناور و مجموعه‌های نوآور، اثر مستقیم گذاشت. در چنین فضایی، مدیریت بحران و حفظ پویایی اکوسیستم نوآوری کشور به ضرورتی جدی تبدیل شد. کسب‌وکارهای نوآور در دوره‌های بحرانی بیش از سایر بخش‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند؛ از یک سو با چالش‌های اقتصادی و محدودیت‌های عملیاتی مواجه‌اند و از سوی دیگر باید مسیر نوآوری، توسعه فناوری و حفظ سرمایه انسانی خود را ادامه دهند. به همین دلیل، ضرورت داشت نهادهای پشتیبان اکوسیستم نوآوری رویکردی فعالانه‌تر اتخاذ کنند.
سازمان ستفا در این دوره تلاش کرد با رویکردی مسئولانه، از ظرفیت بحران برای بازاندیشی در مدل‌های کسب‌وکار، توان‌افزایی مدیریتی و افزایش تاب‌آوری سازمان‌ها بهره ببرد. به همین منظور مجموعه‌ای از نشست‌ها، رویدادها و کارگاه‌های تخصصی طراحی شد تا فضایی برای انتقال تجربه، هم‌اندیشی و ارائه راهکارهای عملی برای شرکت‌های فناور فراهم شود.
معاونت راهبری پارک‌ها، مراکز رشد و ساختارهای نوآوری ستفا در روزهای پایانی سال ۱۴۰۴ مجموعه‌ای گسترده از برنامه‌های حمایتی را طراحی و اجرا کرد. این نشست‌ها با حضور فعالان حوزه نوآوری، مدیران مراکز رشد و فناوری، کارآفرینان و صاحبان کسب‌وکارهای نوپا از سراسر کشور برگزار شد و هدف آن پاسخ عملی به چالش‌های شرکت‌ها در شرایط بحرانی بود. بخش عمده‌ای از این رویدادها در بازه زمانی ۱۹ تا ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ برگزار شد؛ در این مدت حدود ۲۰ رویداد تخصصی با محوریت مدیریت بحران، افزایش تاب‌آوری سازمانی، مدیریت مالی در شرایط دشوار اقتصادی، بررسی چالش‌های فناوری اطلاعات در بحران، مدیریت فشارهای روانی در محیط کسب‌وکار و شناسایی فرصت‌های تازه در دل شرایط دشوار انجام شد. با توجه به استقبال گسترده مخاطبان، چند رویداد دیگر نیز به این مجموعه افزوده شد و روند برنامه‌ها تا آخرین روز سال ادامه یافت.

تمرکز بر تاب‌آوری کسب‌وکارها در شرایط بحران  
در طراحی این نشست‌ها، نیازهای واقعی شرکت‌ها در شرایط بحرانی در اولویت قرار گرفت. بسیاری از کسب‌وکارها در چنین فضای ملتهبی با کاهش نقدینگی، ابهام در قراردادها، اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی، محدودیت‌های عملیاتی و فشارهای روانی مواجه می‌شوند. هدف اصلی رویدادها این بود که با ارائه آموزش، انتقال تجربیات کاربردی و ایجاد فضای گفت‌وگوی مستقیم میان فعالان اکوسیستم، به شرکت‌ها کمک شود مسیر بقا و پایداری خود را به شکل دقیق‌تری مدیریت کنند.
تقویت تاب‌آوری مالی و حقوقی شرکت‌ها 
یکی از محورهای مهم در این برنامه‌ها تقویت توان مالی و حقوقی کسب‌وکارها بود. در شرایط بحران، بسیاری از شرکت‌ها با مسائلی همچون کاهش جریان نقدینگی، تعهدات قراردادی، مالیات و بیمه مواجه می‌شوند. از این رو، دوره‌هایی مانند «استراتژی کسب‌وکار در شرایط بحران» و «نشست بررسی چالش‌های مالی، مالیاتی و بیمه‌ای شرکت‌ها در پایان سال» برگزار شد تا مدیران بتوانند با شناخت بهتر شرایط اقتصادی و الزامات قانونی، تصمیم‌های دقیق‌تری برای مدیریت منابع مالی خود اتخاذ کنند.
مدیریت چالش‌های فناورانه و زیرساختی در بحران  
در شرایط بحرانی، اهمیت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات چند برابر می‌شود و بسیاری از کسب‌وکارها وابستگی شدیدی به این زیرساخت‌ها دارند. به همین دلیل نشست‌هایی با موضوعاتی همچون چالش‌های ICT در شرایط بحران، تجربیات کسب‌وکارهای کشورهایی که طی یک دهه اخیر با جنگ مواجه بوده‌اند و معرفی مدل‌های هوش مصنوعی داخلی در شرایط اینترنت ملی برگزار شد. این مباحث به شرکت‌ها کمک کرد وابستگی‌های فناورانه خود را بهتر ارزیابی کرده و برای اختلال‌های احتمالی آمادگی بیشتری داشته باشند.
توجه به سلامت روان و تاب‌آوری سازمانی  
یکی از ابعاد مهم مدیریت بحران، وضعیت روانی مدیران و کارکنان است. فشارهای ناشی از شرایط جنگی می‌تواند بر تصمیم‌گیری، کیفیت تعاملات سازمانی و عملکرد تیم‌ها اثر جدی بگذارد. به همین دلیل در کنار مباحث اقتصادی و فناورانه، موضوع سلامت روان نیز مورد توجه قرار گرفت. نشست‌هایی با محورهای «مدیریت استرس کسب‌وکارها در بحران جنگی»، «تاب‌آوری روحی و روانی در شرایط بحرانی»، «تاب‌آوری استارتاپ‌ها در بحران» و کارگاه‌هایی در حوزه مهارت‌های نرم برگزار شد تا تیم‌ها بتوانند با آمادگی بیشتری با فشارهای روانی مواجه شوند.
نگاه فرصت‌محور به بحران 
در بخش دیگری از برنامه‌ها، تلاش شد نگاه فرصت‌محور در میان شرکت‌ها تقویت شود. در رویدادهایی مانند «وبینار عبور از بحران‌های کسب‌وکار» بر این نکته تأکید شد که بسیاری از تحولات بزرگ اقتصادی و نوآوری‌های کلیدی در دل بحران‌ها شکل گرفته‌اند. کسب‌وکارهایی که توانایی تطبیق سریع با شرایط جدید را دارند و می‌توانند مدل‌های خود را بازطراحی کنند، حتی در شرایط سخت نیز می‌توانند مسیر رشد خود را ادامه دهند.
گفت‌وگوی مستقیم با شرکت‌های فناور 
در کنار برنامه‌های آموزشی، نشست‌هایی با عنوان «با هم هستیم» برگزار شد که رویکردی کاملاً تعاملی داشت. در این نشست‌ها فضای گفت‌وگوی نزدیک میان واحدهای فناور و مراکز رشد فراهم شد تا مدیران شرکت‌ها بتوانند دغدغه‌ها، مشکلات و چالش‌های خود را بدون واسطه مطرح کنند. این تبادل مستقیم به ستفا کمک کرد تا درک دقیق‌تری از مسائل واقعی شرکت‌ها به دست آورد و در طراحی برنامه‌های آتی از این تجربه‌ها بهره ببرد.
هم‌افزایی شبکه نوآوری کشور 
اجرای موفق این رویدادها نتیجه همکاری گسترده میان واحدهای جهاددانشگاهی، پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد و سایر بازیگران اکوسیستم نوآوری بود. این هم‌افزایی نشان داد که حتی در شرایط دشوار نیز می‌توان با تعامل، همفکری و همدلی از پویایی اکوسیستم نوآوری کشور حمایت کرد و مسیر توسعه اقتصاد دانش‌بنیان را ادامه داد.